Home / Polityka / Estonia w Europie / Rosyjskie miasta przygraniczne

Rosyjskie miasta przygraniczne

Psków

Pskow, miasto obwodowe w północno-zachodniej części Rosji, nad rzeką Wieliką, w pobliżu jej ujścia do Jeziora Pskowskiego. Liczy 208 tysięcy mieszkańców. Przemysł maszynowy, elektrotechniczny, materiałów budowlanych, włókienniczy (lniarski), odzieżowy, skórzany, spożywczy. Węzeł kolejowy. Wyższa szkoła pedagogiczna, muzea.

Historia. Jeden z najstarszych ośrodków miejskich Rusi. Wzmiankowany jeż w 903 roku. Od 1138 roku w republice nowogrodzkiej (osłaniał ją od ataków ze strony Inflant i Litwy). Po uniezależnieniu się w 1348 roku stolica samodzielnej republiki (ustrój zbliżony do ustroju republiki nowogrodzkiej). Od XII do XIV wieku ważny ośrodek sztuki rosyjskiej (architektura, malarstwo ikon i iluminatorstwo tzw. szkoła pskowska). Stopniowo uzależniany przez państwo moskiewskie, od 1510 roku w jego granicach (wysiedlenie rodzimego bojarstwa). Na przełomie lat 1581 i 1582 oblegany bezskutecznie przez Stefana Batorego. Od końca XVII wieku podupadał, ponownie nabrał znaczenia jako twierdza podczas wojny północnej w latach 1700-21. Od 1777 roku stolica guberni. Znaczenie gospodarcze utracił po założeniu Petersburga, a militarne po przyłączeniu Białorusi (rozbiory Polski) do Rosji. W XIX wieku miasto prowincjonalne. Podczas I wojny światowej siedziba sztabu Frontu Północnego. 15 III 1917 roku w Pskowie podpisał abdykację Mikołaj II Romanow. W II 1918 roku w Pskowie i okolicy walki Armii Czerwonej z wojskami niemieckimi. Podczas II wojny światowej okupowany w latach 1941-43 przez Niemców. Od 1944 roku stolica obwodu.

Zabytki. Kreml (Krom) najstarsza część kamiennych obwarowań Pskowa z XIII wieku, z soborem Troickim (obecny z XVIII wieku). W trakcie rozwoju miasta mury rozrastały się i w XVI wieku ich długość wynosiła 9 km. Sobór Spaso-Preobrażeński monastyru Spaso-Mirożskiego (z około 1156 roku) z zachowanymi cennymi freskami z 2. połowy XII wieku (między innymi scena Złożenia do Grobu), sobór Rożdiestwa Bogorodicy monastyru Snietogorskiego (początek XVI wieku z freskami). Wśród licznych cerkwi z XIV-XVI wieku między innymi: Wasyla z Gorki, Kosmy i Damiana, Piotra i Pawła, Pokrowa i Rożdiestwa Bogorodicy. Cerkwie z XVII i początku XIX wieku. Domy kupców (między innymi Pogankinów, obecne muzeum) z 1. połowy XVII wieku. Budowle modernistyczne z końca XIX wieku.

Nowogród Wielki

Nowgorod, miasto obwodowe w północnej Rosji, przystań nad rzeką Wołchow, 6 km od jeziora Ilmen. Liczy 235 tysięcy mieszkańców. Duży ośrodek przemysłowy i kulturalny Rosji. Przemysł maszynowy i metalowy, elektroniczny (odbiorniki radiowe), chemiczny, drzewny, spożywczy, lekki, materiałów budowlanych. Węzeł kolejowy. Port lotniczy. 3 szkoły wyższe, filharmonia. Jeden z najczęściej odwiedzanych ośrodków turystycznych w Rosji. Muzea, między innymi Nowogrodzkie Muzeum Historyczno-Architektoniczne. Nowe dzielnice mieszkaniowe i przemysłowe na północny-zachód i zachód od centrum. Parki i tereny rekreacyjne.

Historia. Powstał w IX wieku jako ośrodek plemienny Słowian nadilmeńskich, na skrzyżowaniu dróg wodnych łączących Dniepr z Wołgą i Morzem Bałtyckim. W końcu X wieku drugi co do znaczenia ośrodek polityczno-gospodarczy Rusi Kijowskiej. Dzięki przywilejom uzyskanym od Jarosława Mądrego od 1136 roku stolica niezależnej republiki nowogrodzkiej. Centrum rzemiosła, handlu i kultury (między innymi bogate dziejopisarstwo) ściśle powiązane z miastami hanzeatyckimi i Konstantynopolem. Nowogród Wielki, oprócz Kijowa, był głównym ośrodkiem sztuki ruskiej. Początkowo oddziaływały wpływy artystyczne Rusi Kijowskiej. W końcu XI i w XII wieku wykształciła się szkoła nowogrodzka, zwłaszcza w dziedzinie architektury i malarstwa ściennego, stopniowo wyzwalając się od wpływów bizantyjskich (freski Neredicy). Szczególne znaczenie jako ośrodek artystyczny miał Nowogród Wielki w XIII i XIV wieku. W XIV wieku rozpowszechnił się typ małych cerkwi na planie krzyża z kopułą i jedną apsydą. W 2. połowie XIV wieku działał tu Teofan Grek. Wielkie znaczenie dla sztuki ruskiej miała nowogrodzka szkoła malarstwa ikon i iluminatorstwa, której rozkwit nastąpił w XIV-XV wieku. Do republiki nowogrodzkiej należała między innymi Stara Russa, Ładoga, Torżok, Oreszek i inne ośroski rzemieślniczo-handlowe, a w XII-XIII wieku w jej skład wchodził Psków. Ustrój Nowogrodu Wielkiego stanowił swoistą formę demokracji feudalnej. Najwyższym organem władzy był wiec – zgromadzenie całej wolnej ludności miejskiej i wiejskiej. W praktyce władza należała do bojarskiej rady panów, kupców i wyższego duchowieństwa. Pozycja księcia sprowadzała się do funkcji naczelnego dowódcy, prawa i obowiązki księcia określała zawierana z nim umowa. Samodzielność polityczna Nowogrodu Wielkiego zaczęła maleć w miarę przezwyciężania rozdrobnienia feudalnego na Rusi. W XIV wieku o wpływy w Nowogrodzie Wielkim rywalizowały Moskwa, Twer i Wilno, aspirujące do roli jednoczyciela ziem ruskich. Gdy przewaga państwa moskiewskiego okazała się oczywista, rada rządząca Nowogrodem Wielkim podjęła próbę ratowania jego samodzielności politycznej, zawierając w 1470 roku traktat z Kazimierzem IV Jagiellończykiem, który miał zapewnić republice nowogrodzkiej obronę przed księstwem moskiewskim. Klęska zadana w 1471 roku oddziałom nowogrodzkim przez wojska moskiewskie umożliwiła Iwanowi III przyłączenie w 1478 roku Nowogrodu Wielkiego (zamieszkanego wówczas przez około 80 tysięcy ludności) do Moskwy. Ścięto antymoskiewskich przywódców oraz wysiedlono około 10 tysięcy rodzin bojarskich i kupieckich (na ich miejsce sprowadzono osadników z Rusi Zaleskiej). Znaczenie gospodarcze zachował Nowogród Wielki do zniszczenia go w 1570 roku przez opriczników Iwana IV Groźnego (upatrującego w Nowogrodzie Wielkim jednego z głównych wrogów swej władzy). Po częściowym odzyskaniu pozycji gospodarczej w XVII wieku Nowogród Wielki podupadł ostatecznie w XVIII wieku, po przejęciu jego funkcji gospodarczej przez Petersburg. Od 1721 roku miasto gubernialne, w 1894 roku liczył około 25 tysięcy mieszkańców. Podczas II wojny światowje na linii frontu i pod okupacją niemiecką niemal całkowicie zniszczony, po wojnie odbudowany.

Zabytki. Mimo zniszczeń wojennych Nowogród Wielki jest jednym z głównych miast zabytkowych Rosji. Wykopaliska prowadzone od 1932 roku odsłoniły 28 warstw osadniczych (początek X do połowy XVI wieku). Dobrze zachowane drewniane domy, zabudowania gospodarcze, drewniane nawierzchnie ulic i urządzenia odwadniające, pozostałości kamiennych murów miejskich. Handlowe i prywatne listy pisane na korze brzozowej. W okolicy resztki świątyni Perkuna (IX wiek). Po II wojnie światowej odbudowane według planu opracowanego przez zespół architektów pod kierunkiem A.W. Szczusiewa. Ośrodkiem lewobrzeżnej części miasta, zwanej Sofijską, jest kreml (dietiniec) z zachowanymi częściowo murami (XI, XII, XIV, XV wiek) i 9 basztami (między innymi baszta Kokuj, XVII wiek), w obrębie których: pięcionawowy sobór Sofijski (z 1045 roku, poświęcony w 1052 roku, wzorowany na soborze Sofijskim w Kijowie) z freskami (XI i XII wiek) oraz romańskimi drzwiami brązowymi z katedry w Płocku (około 1152-1155 roku, znajdującymi się w Nowogrodzie Wielkim od końca XIV lub początku XV wieku). Dzwonnica soborowa (XVI, XVIII wiek), pałac biskupi z salą zwaną Granowitaja pałata (1. połowa XV wieku), Jefimijewskaja kaplica, dawna baszta (XV i XVII wiek), cerkwie Andrieja Stratiłata (XVII wiek) i Wjazdu do Jerozolimy (XVIII wiek). Centrum prawobrzeżnej części miasta, zwanej Targową, był w przeszłości dwór książęcy (nie zachowany), założony przez księcia Jarosława Mądrego, usytuowany naprzeciwko kremla z soborem (zachowany) Nikoło-Dworiszczeńskim (z 1113 roku, z fragmentami fresków z XII wieku) i sąsiadującymi cerkwiami, między innymi Iwana na Opokach (XII, XV wiek), Uspienija Bogomatieri (XII, XV wiek), Paraskiewy Piatnicy (XIII, XIV wiek), Gieorgija (XIV-XVIII wiek). Ponadto z XII wieku sobory: Rożdiestwa Bogorodicy w monastyrze Antonijewskim i Gieorgijewski w monastyrze Jurjewskim, cerkwie: Błagowieszczenija w Arkażach, Rożdiestwa Bogomatieri w pustelni Peruńskiej oraz cerkiew w Neredicy. Cerkwie z XIV wieku: Spasa Preobrażenija na Kowalowie, Fiodora Stratiłata nad Strumieniem, Spasa Preobrażenija na ulicy Iljińskiej (z freskami Teofana Greka), Ioanna Bogosłowa w Radokowicach. Cerkwie z XV wieku: Piotra i Pawła w Kożewnikach, Własa na ulicy Wołosowej, Symeona Bogopriimca w monastyrze Zwieryńskim. Cerkwie z XVI wieku: Borysa i Gleba w Płotinkach, Prokopija. Gościnny dwór (XVII, XVIII wiek). Budowle klasycystyczne.

About Portal Eesti.pl

Portal Eesti.pl
Portal estoński Eesti.pl od 2003 roku dostarcza informacji o Estonii. W naszych zasobach znajduje się obecnie prawie 600 artykułów, aktualności, tekstów informacyjnych, lekcji języka estońskiego, galerii i innych. Nasze treści pokrywają pełne spektrum tematów związanych z Estonią i w mniejszym stopniu z krajami bałtyckimi i nordyckimi.