Home / Historia / Zarys biografii zapomnianego polskiego lekarza z Estonii
Roomassaare mudaravila. Źródło: Estońskie Archiwum Państwowe

Zarys biografii zapomnianego polskiego lekarza z Estonii

W trakcie zwiedzania Estonii wielu turystów udaje się na Saaremaa1, największą wyspę należącą do tego państwa. Celem takiej eskapady jest na ogól największe i zarazem bardzo malownicze miasto – kurort Kuressaare (Bociania Wyspa) oraz piękne plaże usytuowane w jego pobliżu. Znajdujące się na tej wyspie atrakcyjne zabytki historyczne takie jak kościoły, okazale ruiny warowni obronnych i zamków kawalerów mieczowych świadczą o burzliwych dziejach tego rejonu. Pierwsze wzmianki o istniejącym w tym mieście pałacu biskupim pochodzą z 1381 r. W kronikach miasto to odnotowane jest w 1424 r. jako Arensburg. W 1559 r. wyspa przechodzi pod panowanie duńskie. Od 1645 r. na mocy traktatu pokojowego dostaje się Szwedom. Garnizon szwedzki ulega si­łom rosyjskim w 1710 r. i od tego czasu wyspa należy do Rosji carskiej. Wraz z odzyskaniem przez Estonię niepodległości wyspa w 1920 r. powraca w skład tego państwa. W 1939 r. do Estonii wkraczają wojska sowieckie a w 1941 r. niemieckie. Po zakończeniu II wojny światowej Estonia staje się jedną z repu­blik sowieckich. Ponownie uzyskuje niepodległość w 1991 r.

Kuressaare, zdj. Kazimierz Popławski

Kuressaare, zdj. Kazimierz Popławski

Przybysza z Pol­ski, poza wieloma innymi atrakcjami, zainteresują znajdujące się w Kuressaare polonica. Dotyczą one w głównej mierze działającego tam przez wiele lat właściciela i założyciela domu zdrojowego, znanego tam i wspominanego do dzisiaj lekarza Władysława Wawrzyńca Mierzejewskiego i jego rodziny.

Nie sposób obecnie ustalić, czy bohater niniejszego szkicu pochodził z tej gałęzi rodziny Mierzejewskich, którą Adam Mickiewicz wymienił w Panu Tadeuszu2:

„ Tak przekradł się Górecki, Pac i Obuchowicz,

Piotrowski, Obolewski, Różycki, Janowicz,

Mierzejewscy3, Brochocki i Bematowicze,

Kupść, Gedymin i inni, których nie policzę;”

Władysław Wawrzyniec Mierzejewski. Źródło zdjęcia: Wikipedia / CC / Zbiory Saimy Tisler.

Władysław Wawrzyniec Mierzejewski. Źródło zdjęcia: Wikipedia / CC / Zbiory Saimy Tisler.

Informacje o Władysławie Wawrzyńcu Mierzejewskim znaleźć można w nie­licznych opracowaniach3. Urodził się on w guberni witebskiej w 1841 r. w rodzi­nie ziemiańskiej. Gimnazjum skończył w Witebsku. Studiował medycynę w akademii medyko-chirurgicznej w Petersburgu uzyskując tytuł lekarza w 1864 r. Przez trzy lata pracował w Klinice położniczej petersburskiej jako asystent położnictwa akademii lekarskiej petersburskiej u profesora Edwarda Antoniego Krassowskie­go (doktoryzowanego w 1852 r.). Następnie spędził 2 lata za granicą doskonaląc swoje umiejętności lekarskie. W 1871 r. uzyskał stopień doktora medycyny. W połowie lat osiemdziesiątych XIX wieku jako docent prywatny pracował w zakładzie medycyny sądowej akademii wojskowo-lekarskiej w Petersburgu. Można też spotkać informację, że był docentem uniwersytetu moskiewskiego4. Kośmiński, autor większości cytowanych tu informacji podaje, że Władysław Mierzejewski był starszym ordynatorem szpitala zamiejscowego, nie wymienia jednak ani instytucji ani nazwy tej miejscowości5. Nie budzi jednak wątpliwości, że chodzi o zakład przyrodoleczniczy (borowinowy) w Kuressaare na wyspie Saaremaa w Estonii. Walory lecznicze tej miejscowości, położonej malowniczo wzdłuż ciekawie ukształtowanego wybrzeża, posiadającej nadto świetny klimat, piękne plaże i znakomite borowiny, poznał nasz bohater osobiście. Z powodu dolegliwości reumatycznych, których nie mógł wyleczyć ani w Petersburgu, ani w Europie zachodniej, podjął bowiem leczenie borowinowe w działającym w Kuressaare od 1840 r. zakładzie przyrodoleczniczym doktora J.G. Weise6. Ponieważ po tej ku­racji borowinowej nastąpiła znacząca poprawa w stanie zdrowia, Władysław Wawrzyniec Mierzejewski powziął zamiar otwarcia w tejże miejscowości własnego zakładu przyrodoleczniczego. W ten sposób doszło w 1876 r. do uruchomienia przez niego prywatnej lecznicy balneologicznej Mudaravila „Roomassaare”7. Decyzja ta okazała się pomyślna, gdyż zarówno warunki przyrodolecznicze, jak i renoma zawodowa, jaką posiadał dr Mierzejewski, zapewniały wspomnianemu zakładowi balneologicznemu dużą popularność, zwłaszcza wśród zamożnych pacjentek z Petersburga, Tallina i Rygi. Dojazd na wyspę zapewniały pływające z tych miejscowości statki pasażerskie. Z portu Roomassaare do miasta kursował tramwaj konny. Na leczenie i rekonwalescencję do Mierzejewskiego kierował też swoje pacjentki z Dorpatu (obecnie Tartu) prof. Pirogow8. Panowało przekonanie, że dochody uzyskane z prowadzenia zakładu leczniczego wraz z rozliczeniami związanymi z dobrami rodzinnymi pozwoliły Mierzejewskiemu na kupno majątku Tickhof na tejże wyspie9. Ustabilizowana sytuacja materialna sprawiła, że ożenił się z Francuzką, Augustą Janiną Petit de Sancerre. Miał dwóch synów: Władysława Eugeniusza, dr filozofii10, oraz Gonzagę Jerzego, lekarza. Od 1913 r. ciężko chorował; zmarł w 1918 r. Prowadzenie zakładu po ojcu objął dr med. Gonzaga Jerzy Mierzejewski, także ginekolog. Lecznica ta cieszyła się nadal świetną opinią i doskonale prosperowała również w okresie międzywojennym, chociaż prze­stały z niej korzystać Rosjanki. Zamiast nich pojawiać się jednak zaczęły pacjent­ki z państw skandynawskich. W wyniku działań wojennych w 1941 r. lecznica spłonęła i nigdy już nie została odbudowana. Zachowane jej zdjęcia, umieszczone obecnie na tablicy informacyjnej znajdującej się w pobliżu parku pokazują, że zakład przyrodoleczniczy Mudaravila „Roomassaare” mieścił się w efektownej willi i był bardzo elegancko urządzony i świetnie oraz nowocześnie wyposażony.

Zamek w Kuressaare, zdj. Kazimierz Popławski

Zamek w Kuressaare, zdj. Kazimierz Popławski

Obecnie na miejscu istniejącego niegdyś zakładu leczniczego, na skraju parku miejskiego, wśród okazałych jabłoni, znajduje się pamiątkowy kamień. Oto treść umieszczonej na nim tablicy:

Mudaravila „Roomassaare”11
1876-1941
Dr. med.
Wladislaw Laurentius v. Szeliga – Mierzejewski
1841-1918
asutaja ja omanik12
Prof. Dr. phil.
Wladislaus Eugen v. Szeliga – Mierzejewski
1882-1959
siinnikodu13
Dr.med.
Gonzaga Georg v. Szeliga – Mierzejewski
1884-1966
omanik ja peaarst14
Herb Szeliga15

Po II wojnie światowej w Kuressaare wybudowano kilka sanatoriów oraz za­kładów przyrodoleczniczych. W jednym z takich sanatoriów wspomniany już Gonzaga Jerzy Mierzejewski, ginekolog, syn Władysława Wawrzyńca, był lekarzem naczelnym16. Dodać należy, że Mierzejewscy znali język estoński, chociaż zawsze podkreślali swoje polskie pochodzenie17. Wspomniany głaz z tablicą pamiątkową ufundowany został przez władze miasta, które przychyliły się do inicjatywy rodziny.

 

Składam serdeczne podziękowania p. Marice Tusiackiej, Estonce zamieszkałej w Toruniu za przekazanie mi szeregu cennych informacji i inspirację do napisania tego artykułu oraz za tłumaczenie napisów i zwrotów z języka estońskiego.

 

Źródło: Archiwum Historii i Filozofii Medycyny 2003, 66, 2 PL ISSN 0860-1844.

 

Przypisy:

  1. Jest to estońska nazwa wyspy zwanej niegdyś Ozylią.
  2. A. Mickiewicz: Pan Tadeusz, opracowanie: Konrad Górski, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1981 s. 38.
  3. S. Koćmiński: Słownik lekarzów polskich. Warszawa 1888, s. 321; H. Koppel: Meierikkus. Saaremaa Kalendar 1991, s. 125-128; Z. Fedorowicz: Mierzejewski Władysław [w:] Polski Słownik Biograficzny (dalej PSB), T. XXI/1, z. 88, 1976, s.16-17; cytowany biogram dotyczy jednak Władysława Eugeniusza, syna Władysława Wawrzyńca. Ze wspomnianej noty można wydedukować pewne istotne informacje dotyczące bohatera niniejszego szkicu. W innych opracowaniach, encyklopediach oraz w Słowniku Lekarzy Polskich XIX w. Piotra Szarejki nie znajdujemy wzmianek o Władysławie Wawrzyńcu Mierzejewskim.
  4. PSB, s. 17.
  5. S. Koćmiński: op. cit. s. 321.
  6. H. Koppel: op. cit. s. 125.
  7. Ibidem, s. 126; por. też przypis następny.
  8. H. Koppel: op. cit. s.126.
  9. Wśród współczesnych mieszkańców tego kurortu można spotkać osoby, które pamiętają jeszcze dr Gonzagę Jerzego Mierzejewskiego. Należy do nich p. Ema Punab, która przekazała wiele szczegółów dotyczących rodziny Mierzejewskich oraz wspomnianej lecznicy. Estończycy bardzo cenili fakt nazwania prywatnego zakładu leczniczego nazwą rdzennie estońską, co nie było często spotykane w okresie, gdy wyspa należała do Rosji.
  10. PSB, s. 16.
  11. Lecznica borowinowa „Roomassaare” (Roomassaare to estońska nazwa portu w mieście Kuressaare).
  12. Założyciel i właściciel.
  13. Dom urodzenia (urodzony w tym domu). PSB tylko o nim zamieszcza notę biograficzną.
  14. Właściciel i główny lekarz.
  15. W polu czerwonym zloty półksiężyc z rogami ku górze, z jego środka zloty krzyż. Na tablicy jest rysunek tego herbu umieszczony pod tekstem w jęz. estońskim.
  16. H. Koppel: op. cit. s. 127.
  17. Por. przyp. 8.

About Lech Bieganowski

Lech Bieganowski
Dr hab. n. med. Lech Bieganowski, przez 27 lat był ordynatorem Oddziału Okulistycznego Szpitala Wojewódzkiego w Toruniu. Wychował liczne grono okulistów, którzy obecnie pracują w wielu renomowanych placówkach w kraju i zagranicą. Jest autorem około 100 artykułów z zakresu okulistyki i historii medycyny publikowanych w kraju oraz Europie i USA. Brał czynny udział w wielu naukowych zjazdach okulistycznych i historii medycyny. Uczestniczył w pracach nad tłumaczeniem, opracowaniem komentarzy i pracach redakcyjnych dotyczących III oraz IV Księgi „Perspektyw” Witelona – uzyskał za to nagrodę Rektora UMK. Wraz z naukowcami z Instytutu Fizyki UMK czynnie angażował się w badania nad zastosowaniem węgla szklistego w medycynie oraz badania soczewek. Uczestniczył też w pracach badawczych prowadzonych w IF UMK w Toruniu nad zastosowaniem spektralnej tomografii optycznej (SOCT) w okulistyce. Drugą pasją naukową jest historia medycyny. Jest pierwszym okulistą polskim, który uzyskał habilitację w tej dziedzinie medycyny. Prowadził wykład monograficzny na Wydziale Historii i Archiwistyki UMK w Toruniu, a od 2007 r. jako historyk medycyny podjął pracę w Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy. Od 2009 r. pracuje w WSHE we Włocławku na stanowisku prof. nadzw., prowadząc wykłady i seminaria dla słuchaczy Wydziału Pielęgniarstwa. Redagował Dział Historyczny w „Klinice Ocznej”, oraz był redaktorem naczelnym Wydawnictw Wydziału Nauk Biologicznych TNT i Acta Medica w Toruniu. Jest członkiem Kolegium Redakcyjnego Archiwum Historii i Filozofii Medycyny. Zajmuje się popularyzacją nauki prowadząc wykłady w ramach Festiwalu Nauki i Sztuki oraz Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Działa społecznie w Polskim Związku Niewidomych.